Skip Ribbon Commands
Skip to main content
Sign In

Cai nghiện phục hồi: Những dấu ấn trên chặng đường 5 năm thực hiện

16/12/2011

Trong giai đoạn 2006-2010, công tác cai nghiện phục hồi đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận, có bước chuyển biến về chất lượng, quy mô, các hình thức cai nghiện được đa dạng hoá, các vấn đề xã hội sau cai được tăng cường giải quyết, mang lại cuộc sống lành mạnh và bình yên cho hàng chục nghìn người và gia đình họ, giảm mức độ sử dụng ma tuý và hành vi lây nhiễm HIV của người nghiện tới cộng đồng, đảm bảo an ninh, trật tự và góp phần phát triển kinh tế, xã hội bền vững.

Tính chung, trong 5 qua, cả nước đã tiếp nhận cai nghiện cho 250.000 lượt người, bằng 170,4% so với số người nghiện có hồ sơ quản lý, tăng 43.090 người so với giai đoạn 2001 – 2005. Tỷ lệ tái nghiện được hạn chế ở nhiều địa phương, đặc biệt trong phạm vi các xã, huyện chỉ đạo điểm và đối với người nghiện tham gia đầy đủ quy trình cai nghiện và quản lý sau cai. Ở nhiều địa phương, tỷ lệ này sau 1-2 năm cai nghiện là dưới 50%.

Bước tiến về chất lượng cai nghiện

Có thể nói, chất lượng cai nghiện trong thời gian qua đã từng bước được nâng lên và có nhiều tiến bộ như tăng cường thời gian cho hoạt động dạy nghề, đổi mới phương pháp từ thiên về giáo dục các quy định hành chính, tập thể sang điều trị về thể chất với chỉnh sửa hành vi thông qua tư vấn tâm lý, tinh thần, tình cảm, tạo sự tham gia, hợp tác tự nguyện và quyết tâm của người cai nghiện, người nghiện được tiếp cận các dịch vụ cai nghiện với nhiều hình thức phù hợp. Chất lượng cai nghiện phục hồi và quản lý sau cai còn được cải thiện thông qua việc tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị (y tế, dạy nghề, dạy văn hoá, sinh hoạt…), tăng cường hoạt động tư vấn điều trị và dự phòng tái nghiện, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác cai nghiện. Một số mô hình cai nghiện bắt buộc tại Trung tâm và quản lý sau cai hiệu quả đã được hình thành và duy trì như: Mô hình thí điểm quản lý sau cai tại trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh, mô hình cai nghiện 3 giai đoạn của tỉnh Tuyên Quang,...

Với nguồn kinh phí 1.529 tỷ đồng của trung ương và địa phương, toàn quốc đã đầu tư xây dựng mới 40 Trung tâm Chữa bệnh Giáo dục Lao động Xã hội và nâng cấp 46 Trung tâm, nâng tổng số 83 Trung tâm từ năm 2005 lên 123 cơ sở vào năm 2010, tăng khả năng tiếp nhận từ 30.000- 40.000 người lên 55.000-60.000 người, góp phần tích cực vào tăng cường số lượng và chất lượng cai nghiện phục hồi, nhiều nơi đã có được môi trường thân thiện, thuận lợi trong sinh hoạt, hoạt động của đối tượng. Trong 5 năm, các Trung tâm này đã tiếp nhận cai nghiện cho 169.007 lượt người, vượt 70,4% so với chỉ tiêu đề ra, chiếm 67,6% tổng số người nghiện được cai, tăng 28.142 người so với giai đoạn 2001-2005. Đến nay, đã có 34/63 tỉnh, thành phố áp dụng th?i gian cai nghiện, chữa trị cho người nghiện tại Trung tâm là 2 năm.

Tất cả các Trung tâm đều thực hiện tiếp nhận phân loại và điều trị cắt cơn nghiện theo đúng quy định. Hoạt động giáo dục phục hồi hành vi, nhân cách được chú trọng, triển khai dưới nhiều hình thức, nội dung phong phú như: tập trung trên lớp, giao ban (DAYTOP), giáo dục cộng đồng, lao động trị liệu, tư vấn cá nhân, tư vấn nhóm, học văn hoá, phố biến kiến thức pháp luật, kiến thức xã hội... tăng cường sinh hoạt nhóm và các hoạt động rèn luyện thể chất, văn hoá, văn nghệ, thể thao … Một số địa phương đã biên soạn và đưa vào sử dụng Bộ tài liệu, giáo trình phục hồi hành vi nhân cách cho người nghiện ma tuý như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Long An, Đồng Tháp, Thanh Hoá, Sơn La,....

Nhằm chuẩn bị hội nhập cộng đồng cho các đối tượng, các Trung tâm đã tổ chức xoá mù chữ và dạy văn hoá cho 16.261 học viên, mở các lớp học nghề như: cơ khí (tiện, nguội, gò, hàn), trồng trọt, thủ công mỹ nghệ, cắt tóc, mộc dân dụng, tin học văn phòng, lái xe.... cho 30.697 học viên, trong đó, chủ yếu là dạy nghề ở trình độ sơ cấp, theo phương pháp vừa học vừa thực hành.

Đặc biệt, các Trung tâm của Thành phố Hồ Chí Minh đã liên kết với Đại học Mở của địa phương để tổ chức các lớp đại học từ xa cho cán bộ, nhân viên và người sau cai tại các Trung tâm (niên khóa 2007- 2008 có 589 sinh viên, trong đó có 111 người sau cai nghiện theo học). Bên cạnh đó, còn thực hiện chương trình chuẩn bị hồi gia, hướng dẫn học viên trong 3 tháng về đánh giá bản thân để lập kế hoạch cá nhân về quản lý, chăm sóc sức khỏe, tạo việc làm, phòng ngừa tái nghiện, xây dựng hạnh phúc gia đình.

Công tác cai nghiện ngày càng được xã hội hóa

Trong 5 năm qua, các địa phương trong cả nước đã tổ chức cai nghiện tại gia đình, cộng đồng cho 80.994 lượt người, chiếm 32,4% tổng số người được cai nghiện. Một số địa phương có số lượng cai tại cộng đồng cao là Tuyên Quang, Lai Châu, Điện Biên, Sóc Trăng, Nghệ An, Thái Nguyên ...Đến nay, đã có 48/63 tỉnh, thành phố triển khai chương trình cai tại cộng đồng và 2.612 xã, phường, thị trấn thuộc 18 tỉnh, thành phố thành lập tổ công tác cai nghiện ma túy. Một số nơi như Lai Châu, Sơn La, Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên, Nghệ An…đã thành lập tổ công tác cai nghiện ma túy ở 100% các xã, phường thị trấn trên địa bàn tỉnh. Để giải quyết khó khăn về kinh phí cho hoạt động cai nghiện tại cộng đồng, một số địa phương như Lào Cai, Hải Phòng, Hưng Yên, Thái Bình, Bắc Ninh đã hỗ trợ cán bộ tham gia công tác cai nghiện với mức từ 400.000 – 700.000 đồng/người/đợt; hay Sơn La hỗ trợ toàn bộ các chi phí cho cai nghiện cộng đồng từ ngân sách tỉnh; Nghệ An hỗ trợ 2. 000.000 đ/ người/lần cai lần đầu, bao gồm tiền ăn, tiền thuốc cắt cơn và phụ cấp cho tổ công tác cai nghiện, tối đa là 12 tháng.

Ngoài ra,, cả nước đã có 19 cơ sở cai nghiện do tư nhân thành lập, chủ yếu thực hiện hoạt động cắt cơn và giáo dục phục hồi hành vi nhân cách, chưa có điều kiện tổ chức dạy nghề và lao động sản xuất. Trong 5 năm, các cơ sở này đã tổ chức cai nghiện cho 6.320 đối tượng, trong đó Trung tâm Thanh Đa chiếm 60%.

Điều ấn tượng nhất trong giai đoạn này là một số địa phương đã xây dựng và củng cố được một số mô hình cai nghiện tại cộng đồng hiệu quả như: Mô hình cai nghiện tại cộng đồng và quản lý sau cai của tỉnh Sơn La, Mô hình cai nghi?n t?i cụm xó và qu?n lý sau cai t?i cõu l?c b? sau cai, h? tr? v?n gi?i quy?t vi?c làm cho ngu?i sau cai g?n v?i h? gia dỡnh, cho d?ng bào dõn t?c vựng cao ? huy?n Mu?ng Khuong( Lào Cai)...

Công tác quản lý sau cai tại cộng đồng được gắn với tạo việc làm và việc tham gia các hoạt động xã hội, sinh hoạt trong các tổ tự quản, câu lạc bộ quản lý sau cai cũng đã góp phần giảm tỷ lệ tái nghiện và các tệ nạn xã hội khác. Những địa phương thực hiện tốt công tác này là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, An Giang, Cần Thơ, Tuyên Quang, Thái Nguyên…Đến nay, đã có 28/63 tỉnh, thành phố hỗ trợ vay vốn, tạo việc làm cho 15.382 người, và 15 tỉnh, thành phố đã thực hiện quy hoạch Trung tâm, khu vực quản lý sau cai như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Ninh, Thanh Hoá, Nghệ An,…

Những tồn tại, khó khăn và thách thức

Mặc dù, công tác cai nghiện trong 5 năm qua đã đạt được những kết quả đáng kể song vẫn còn đó những tồn tại, khó khăn và thách thức. Đó là, tình hình nghiện ma túy vẫn phức tạp. Theo Bộ Công an, tính đến hết ngày 30/6/2010, cả nước có 138.851 người nghiện có hồ sơ quản lý (chưa kể hơn 30 ngàn người nghiện ma túy đang quản lý trong các trại giam). Đến nay, 63/63 tỉnh, thành phố, 90% quận, huyện và 58% xã, phường, thị trấn có người nghiện ma tuý. Mặt khác, môi trường ma tuý chưa được ngăn chặn có hiệu quả đã trực tiếp làm gia tăng tỷ lệ người tái nghiện. Bên cạnh số lượng lớn người sử dụng heroin qua tiêm chích thì số người sử dụng các loại chất ma tuý tổng hợp dạng Amphetamine cũng tăng dần và việc sử dụng nhiều loại ma tuý cũng tăng dần.

Một số văn bản pháp luật ban hành muộn hoặc đã quy định nhưng khó thực hiện, thiếu chế tài như quy định về khai báo tình trạng nghiện, xác định người nghiện, đăng ký hình thức cai nghiện, tiêu chuẩn đánh giá tái nghiện, xử lý đối tượng cai nghiện ở Trung tâm có các hành vi vi phạm về an ninh, trật tự, ...đã gây khó khăn và hạn chế trong thực hiện.

Mặc dù công tác cai nghiện đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch về số người được cai nghiện nhưng chất lượng nhìn chung chưa đáp ứng yêu cầu. Nhiều tỉnh, thành phố tăng thời gian chữa trị cho người cai nghiện tại Trung tâm nhưng chưa thực hiện đầy đủ hoặc thực hiện đủ quy trình cai nghiện nhưng nội dung, chất lượng còn đơn giản. Đối với cai nghiện tại gia đình và cộng đồng, nhiều địa phương chưa thực hiện, hoặc nếu có thì chỉ thực hiện giai đoạn cắt cơn như một thủ tục để đưa đối tượng vào cai bắt buộc tại Trung tâm. Tỷ lệ tái nghiện vẫn còn cao, khoảng 85-95% đối với các địa phương chỉ thực hiện giai đoạn cắt cơn. Công tác quản lý, tạo việc làm cho người nghiện sau cai chưa được chú trọng đúng mức. Tỷ lệ được hỗ trợ vốn, tạo việc làm rất thấp, chỉ chiếm 6,13% tổng số người được cai nghiện và vẫn còn tới 35 tỉnh, thành phố không tổ chức thực hiện công tác này. Công tác quản lý sau cai còn hình thức, chưa thực hiện các biện pháp cụ thể, phù hợp. Việc nhân rộng các mô hình hiệu quả cũng hạn chế.

Công tác đầu tư xây dựng, nâng cấp cơ sở vật chất tại các trung tâm và cộng đồng còn nhiều bất cập. Việc huy động ngân sách địa phương cho công tác này còn rất hạn chế (ngoại trừ Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội). Phần kinh phí hỗ trợ của trung ương cho các địa phương cũng thấp so với nhu cầu. Nhìn chung, cơ sở vật chất tại các Trung tâm nói chung, đặc biệt là trang thiết bị y tế, trang thiết bị dạy nghề còn thiếu và lạc hậu, nhiều nơi chưa có phòng sinh hoạt văn hóa, phòng tư vấn, và hầu hết các cơ sở chưa có hệ thống xử lý chất thải, đặc biệt chất thải y tế theo qui định của Bộ Y tế; thiếu khu cách ly dành cho những người mắc bệnh truyền nhiễm hoặc khu cách ly không đảm bảo tiêu chuẩn qui định. Bên cạnh đó, hệ thống Trung tâm trong toàn quốc thiếu sự thống nhất, mỗi đơn vị xây dựng theo tiêu chuẩn định mức kinh tế, kỹ thuật khác nhau...



Đỗ Thị Ninh Xuân

Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống Tệ nạn Xã hội



Xem