Thời kỳ phát triển - Giai đoạn 1975 -1985

Giai đoạn này, hai Bộ và một cơ quan đảm nhận nhiệm vụ lao động – thương binh và xã hội: Bộ Lao động, Bộ Thương binh và Xã hội, Ủy ban Điều tra tội ác chiến tranh xâm lược.
1. Bộ Lao động

Công tác tổ chức và quản lý lao động sau khi đất nước thống nhất được xem là hết sức quan trọng nhằm mục tiêu huy động, sử dụng đầy đủ và hợp lý sức lao động, tăng năng suất lao động, cải thiện đời sống công nhân viên chức và nhân dân lao động. Ngày 3/4/1975, Bộ trưởng Bộ Lao động đã quyết định thành lập ban công tác miền Nam, gọi tắt là Ban B, do Bộ trưởng làm Trưởng ban. Ngày 8/4/1975, Bộ trưởng đã ra Quyết định số 35/LĐ – QĐ chỉ định 6 cán bộ thường trú tại Sài Gòn để giúp Bộ trưởng trong việc chỉ đạo hướng dẫn về đào tạo cán bộ tiền lương, hướng dẫn nghiệp vụ lao động tiền lương cho các Sở, Ty Lao động các tỉnh phía Nam.

 

Căn cứ Quyết định 55/CP ngày 26/3/1976 của Hội đồng Chính phủ quy định việc thành lập tổ chức đại diện của Bộ, Tổng cục ở miền Nam, Bộ đã ra Quyết định số 115/LĐ – QĐ ngày 29/4/1976 đặt đại diện của Bộ ở miền Nam (từ Khu 6 cũ trở vào) và bãi bỏ Quyết định 52/LĐ – QĐ ngày 14/2/1976 về thành lập cơ quan làm việc của Bộ tại Sài Gòn. Đồng thời ra quyết định thành lập một số đơn vị mới thuộc Bộ để phục vụ nhiệm vụ chính trị của Bộ ở phía Nam.

 

Đối với các Sở, Ty Lao động các tỉnh phía Nam, Bộ cũng có Văn bản số 539/LĐ – TC ngày 12/5/1977 hướng dẫn về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của Sở, Ty Lao động, trong đó có nhấn mạnh về lĩnh vực tiền lương đối với công nhân viên chức vùng mới giải phóng.

 

Để đảm bảo cung cấp thường xuyên và kịp thời thông tin khoa học về lao động phục vụ cho công tác nghiên cứu và lãnh đạo, chỉ đạo của Bộ, Phòng thông tin khoa học lao động đã được thành lập theo Quyết định số 47/LĐ – QĐ ngày 09/01/1977.

 

Bước sang năm 1978, công tác lao động thuộc lĩnh vực tiểu thủ công nghiệp được Bộ quan tâm nên trong cơ cấu tổ chức của Bộ đã lập một số phòng trực thuộc Bộ như Phòng Lao động tiểu thủ công nghiệp để chuyên nghiên cứu, giúp Bộ trình Chính phủ ban hành chính sách, chế độ lao động, định mức lao động, tiền công lao động trong Ngành Tiểu thủ công nghiệp (Quyết định 107/LĐ – QĐ ngày 20/4/1978). Phòng nâng bậc và bồi dưỡng nghề nghiệp cho công nhân trong sản xuất theo Quyết định số 43/LĐ – QĐ ngày 15/02/1979. Ngày 14/4/1978, Hội đồng Chính phủ có Quyết định số 79/CP thành lập Viện Khoa học Lao động trực thuộc Bộ Lao động. Sau đó có Nghị định 151/CP ngày 24/6/1978 tách Tổng cục Đào tạo công nhân kỹ thuật khỏi Bộ Lao động và đổi tên thành Tổng cục Dạy nghề trực thuộc Hội đồng Chính phủ.

 

Ngày 03/01/1980, Hội đồng Chính phủ cho phép thành lập Cục Hợp tác quốc tế về lao động thuộc Bộ Lao động, theo Quyết định số 04/CP. Cục có nhiệm vụ giúp Bộ trưởng Bộ Lao động thống nhất quản lý nhà nước về đưa người đi bồi dưỡng nâng cao thêm tay nghề và lao động tại một số nước anh em. Ngày 18/02/1980, Bộ Lao động có Quyết định số 44/LĐ – QĐ thành lập Phòng Đối ngoại trực thuộc Bộ.

 

Ngày 02/09/1980 Bộ trưởng Bộ Lao động đã ban hành Quyết định 232/LĐ – QĐ thành lập các tổ chức làm công tác lao động tiền lương chuyên ngành kinh tế (hành chính sự nghiệp, giao thông xây dựng, công nghiệp, nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp).

Năm 1981, Hội đồng Chính phủ giao cho Bộ nhiệm vụ tổ chức điều động lao động và dân cư giữa các vùng trong nước theo Quyết định 217/CP ngày 29/5/1981 và cho thành lập hệ thống tổ chức bộ máy  làm công tác điều động lao động và dân cư trên địa bàn cả nước theo Quyết định 09/HĐBT ngày 25/7/1981.

 

Các tỉnh, thành phố, thị xã, quận, huyện đều tổ chức cơ quan lao động. Còn đối với các Bộ, ngành quản lý sản xuất thì sau khi có nghị định 150/HĐBT ngày 13/12/1983 của Hội Đồng Bộ trưởng đều duy trì Vụ Lao động tiền lương.

 

Như vậy, cho đến khi hợp nhất 2 Bộ Lao động và Thương binh - Xã hội (16/2/1987), tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ của Bộ Lao động ổn định một thời gian dài, đã thực hiện đầy đủ chức năng quản lý nhà nước về tổ chức và quản lý lao động xã hội theo Nghị định 187/CP của Chính phủ.

 

2. Bộ Thương binh - Xã hội

Theo đề nghị của hội đồng Chính phủ ngày 06/06/1975 tại kỳ họp thứ nhất – Quốc hội khóa V, ngày 8/7/1975 Uỷ ban thường vụ Quốc hội ra Quyết định số 1960/QH-HC:

  1. Hợp nhất Bộ Công an và một số bộ phận của Bộ nội vụ thành một, lấy tên là Bộ Nội vụ
  2. Thành lập Bộ Thương binh và Xã hội trên cơ sở bộ phận làm công tác thương binh liệt sỹ của Bộ Nội vụ cũ.

 

Sau khi kết thúc chiến tranh, số lượng thương binh rời quân ngũ khá lớn nhưng không được đào tạo nghề nghiệp, đời sống thương binh gặp nhiều khó khăn, để thực hiện chủ trương tổ chức sản xuất dạy nghề cho thương binh, tạo điều kiện chăm sóc đối tượng này ngày càng có cuộc sống ổn định, Bộ Thương binh và Xã hội đã thành lập Cục Quản lý sản xuất.

 

Ngày 13/5/1976, Phủ Thủ tướng cho phép Bộ Thương binh và Xã hội phát hành tập san Thương binh và Xã hội 2 tháng một kỳ với số lượng 3000 số mỗi kỳ theo Giấy phép xuất bản báo chí 1467/VP.

 

Ngày 16/6/1976, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 94/CP thành lập Vụ Quản lý công tác chính sách đối với quân nhân đã hoàn thành nhiệm vụ chống Mỹ cứu nước trở về các địa phương và các ngành (gọi tắt là Vụ quản lý chính sách quân nhân phục viên, chuyển ngành).

 

Ngày 14/2/1977, Bộ trưởng ra Quyết định số 841/TBXH giải thể phòng 8 thuộc Bộ sau khi hoàn thành nhiệm vụ chuyển các công việc còn lại cho Vụ chính sách Thương binh.

 

Ngày 22/3/1979, Bộ trưởng ra Quyết định số 130/TBXH hợp nhất Vụ chính sách quân nhân phục viên chuyển ngành thành Vụ chính sách thương binh và phục viên; hợp nhất Cục quản lý thương binh với Tổ phục hồi chức năng lao động và Bộ phận Chỉ đạo công tác chỉnh hình của Cục quản lý sản xuất. Các nhiệm vụ và tổ chức còn lại của Cục Quản lý sản xuất chuyển thành Vụ chỉ đạo sản xuất (theo Quyết định 168/TBXH, ngày 13/4/1979).

 

Tuy nhiên, qua việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị thấy có sự chồng chéo, chưa phù hợp nên ngày 5/10/1981 Bộ trưởng ra Quyết định số 498/TBXH quy định nhiệm vụ, quyền hạn cho 10 Vụ, Ban, Văn phòng thuộc Bộ. Ngày 14/12/1983 Bộ trưởng ra Quyết định số 323/TBXH chuyển Tập san thành Tạp chí Bảo trợ xã hội, và thành lập Trung tâm Thông tin Khoa học và Nghiên cứu khoa học Bảo trợ xã hội (Quyết định 126/TBXH, ngày 06/05/1985).

 

Ngày 10/11/1984 Bộ trưởng ra Quyết định số 450/TBXH và Quyết định số 457/TBXH sắp xếp điều chỉnh nhiệm vụ của 3 Vụ: Chính sách thương binh và phục viên, Bảo hiểm xã hội, Cứu trợ xã hội và Cục quản lý thương binh thành 2 Vụ và 1 Cục: Vụ chính sách – Pháp chế, Vụ Bảo trợ xã hội và Cục Quản lý cơ sở.

 

3. Ủy ban điều tra tội ác chiến tranh xâm lược

Ủy ban là cơ quan thuộc Chính phủ, được thành lập để điều tra tội ác của đế chế quốc Mỹ tại Việt Nam và kế tiếp là thêm nhiệm vụ điều tra tội ác chiến tranh biên giới năm 1979. Đến ngày 28/11/1989, Hội đồng Bộ trưởng có Quyết định số 187/HĐBT giao cho Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội nhiệm vụ này.